Demir Eksikliği Anemisi (Çocukta)

Demir Eksikliği Anemisi (Çocukta)

Çocuklarda en sık kansızlık nedeni de­mir eksikliğidir. Demirin %70′i, alyuvarlarda bulunan ve dokulara oksijen taşımakla gö­revli hemoglobinin yapısında bulunur. Ka­lan demir ise kemik iliği, dalak ve karaciğer­de ferritin denilen bir madde ile depolanır. Çocuklarda demir eksikliği anemisi sıklığı değişik toplumlarda %3-30 arasında değişir.

Yaş: Demir eksikliği anemisi hayatın 6. ayından sonra her yaşta görülebilir. Özel­likle süt çocukluğu dönemi ve ergenlik dö­nemi demir eksikliği anemisinin sık görül­düğü yaşlardır.

Cinsiyet: Ergenlik döneminde yoğun adet kanamalarına bağlı kızlarda daha fazla gö­rülmekle birlikte diğer yaş gruplarında de­mir eksikliği anemisi açısından farklılık bu­lunmamaktadır.

Nedenleri: Diyetle az demir alınması (ço­cuklarda en sık demir eksikliği anemisi ne­deni budur), demir gereksiniminin arttığı durumlar (ergenlik, gebelik, emzirme), ba­ğırsaklardan demirin vücuda emiliminde azalma (kronik ishalli hastalarda ve bazı cerrahiler sonrasında) ve kan kayıpları [bu­run kanamaları, travmalar, parazitler, be­beklerde dışkılama sırasında anüste oluşan çatlaklar (anal fissür), yine ilk bir yaş için­de inek sütü ile beslenmeye bağlı bağırsak­lardan mikroskopik kan kayıpları, ergenlik dönemindeki kızlarda yoğun adet kanama­ları].

Belirti ve bulgular:

Demir eksikliği anemi­si olan hastalarda birkaç belirti olmayabilir. Bu hastalarda en sık olası belirtiler şunlar­dır: Solukluk, huzursuzluk, çabuk yorulma, kalp hızında artış (taşikardi), dilde yaralar, nadiren dalakta büyüme, normalde yenil­meyen maddeleri yeme arzusu (bu duruma PİKA denilir, hastalar toprak, buz, nişasta gibi maddeleri yerler)

Tanı:

Demir eksikliği anemisi tanısı bahsedilen belirtilerin varlığında şüphelenilerek konulabileceği gibi bazen de hiçbir belirti­si olmayan çocukta başka bir nedenle ya da tarama amaçlı hastanın kan sayımına (tam kan sayımı – hemogram –cbc) bakıl­dığında saptanabilir. Kan sayımında he­moglobin ve alyuvar sayısı düşük bulunan anemik hastaların kan demir ve depo demi­rini gösteren ferritin seviyelerinin de ölçül­mesi ile demir eksikliği anemisi kolaylıkla konulabilir. Bazen demir eksikliği anemisi tanısı koyarken kemik iliğinden iğne İle alınabilecek örneklerden de yararlanılabilir. Öyküden demir eksikliğinin nedeni sapta­namazsa bu nedenin bulunmasına yönelik olarak da ek testler istenilebilir. Örneğin diyetle yeterli demir aldığı düşünülen, göz­le görülür bir kanaması olmayan hastalar­dan idrar ya da dışkı ile mikroskopik kan kayıplarını saptamak için testler yapılması gerekebilir. Özellikle tedaviye dirençli de­mir eksikliği anemisi vakalarında bağırsak­lardan demir emilim bozuklukları ile giden hastalıklar açısından doktorunuz ek tanısal testler isteyebilir.

Tedavi:

Hekimin demir eksikliği anemisi tedavisinde İzleyeceği yol çocuğunuzun yaşı, daha önceki tıbbi sorunları, aneminin şiddeti, aneminin tipi ve nedeni ve çocu­ğun İlaç toleransı ve alerjilerine göre deği­şebilir.

Demir eksikliğinde hastanın diyeti demirden zengin yiyecekler içerecek şekil­de düzenlenir.

Demirden zengin gıdalar; kırmızı et, karaciğer, tavuk eti, balık, yeşil sebzeler, bezelye, fıstık, tatlı patates ve ta­hıllardır. Demir eksikliği anemisi olan has­talar demir içeriği artırılmış diyete ek ola­rak demir tedavisine de gereksinim duyar­lar. Demir tedavisine hekimin uygun gör­düğü doz ve sürede genellikle en az üç ay devam edilmesi gerekir.

Demirin hastaya aç karna uygulanmasına özellikle dikkat edilmelidir. Bebeklerde beslenmeden yak­laşık yarım  saat önce ve sonraki, daha bü­yük çocuklarda beslenmeden bir saat önce ve sonraki süre içinde demir verildiğinde demirin emilimi beklenenden daha az ol­maktadır. Özellikle damla ve şurup şeklin­deki demir ilaçlan çocuğunuzun alımını kolaylaştırmak amacıyla elma ya da porta­kal suyuyla karıştırılarak verilebilir.

Damla ve şurup şeklindeki demir ilaçlarının her dozundan sonra çocuğunuzun dişlerini ov­manız demire bağlı dişlerde oluşabilecek renk değişikliklerini engelleyecektir. De­mir alan çocuklarda dışkının rengi koyu ye­şil ya da siyah olabilir ve bu müdahale ge­rektirmeyen normal bir durumdur. Demir ilaçlan yüksek dozlarda alındığında hayatı tehdit edici yan etkiler görüebilir.  Tüm ilaçlarda olduğu gibi demir ilaçları da ço­cukların ulaşamayacağı yerlerde saklanma­lı, zehirlenme şüphesi varlığında derhal doktora başvurulmalıdır.

Seyir:

Demir eksikliği tedavi edilmezse has­talarda büyüme ve gelişme gerilikleri görü­lebilir. Bu nedenle demir eksikliğinin tanı ve tedavisi kadar önlenmesi de son derece önemlidir. Bu amaçla bebekler ilk altı ay sa­dece anne sütü ile beslenmeli; eğer bebe­ğin anne sütü almasına engel olan bir du­rum varsa demirden zengin mamalar tercih edilmelidir. İlk bir yıl içinde bebeğin bağır­saklarında mikroskopik kanamalara yol aç­ması ve demir eksikliğine neden olması ne­deniyle İnek sütü kullanılmamalıdır. Dört-altıncı aylarda ek gıdalara başlandığında de­mirden zengin gıdalara diyette ağırlık veril­melidir.